Tak mówił napis, który jeszcze w latach 60-tych widniał na głównym portalu, ostatecznie badania dowodzą jednak, że już wcześniej istniała tu jakaś budowla. Czy istotnie sięgająca XIII stulecia, jak głosi legenda - pokażą dalsze badania.

 

W roku 1679 dwór wraz z majątkiem został kupiony przez Miasto Jelenią Górę. Do czasów powojennych dwór dotrwał w dobrym stanie. Jego ostatni niemieccy dzierżawcy wyprowadzili się do Hanoweru w październiku 1946r. Od czasu przejęcia dworu przez PGR dwór miał już coraz mniej szczęścia. Zabytkowi groziła rozbiórka.

 

Wiosną 1981r. podczas happeningu Polskiego Klubu Ekologicznego powstał pomysł, by znaleźć jakiś obiekt, który będzie "warsztatem ekologicznym". Niebawem grupa ekologów zapoznała się z dworem położonym na obrzeżu miasta w byłej wsi Czarne. Obiekt był zdewastowany i przeznaczony do rozbiórki. Dla dworu "CZARNE" los okazał się jednak łaskawszy. W latach 1983 - 87 zostały sfinansowane najpilniejsze roboty zabezpieczające, włącznie z pełnym remontem więźby dachowej. W "epoce stanu wojennego" więcej zrobić się nie udało. W 1988 r. grupa ludzi założyła spółkę pod nazwą "Ośrodek Kultury Ekologicznej EKO". Celem działania było powołanie do życia Ośrodka, w którym ekologiczne myślenie byłoby przekładane na różne formy działania. W dniu 1.08.1990 r. przez "EKO" została ustanowiona Fundacja Kultury Ekologicznej, mająca dalej pilotować i realizować cały projekt. W 1991 r. Rada Miejska Jeleniej Góry - właściciel obiektu, podjęła uchwałę, mocą której dwór "CZARNE" przeznaczony na centrum ekologiczne, został przekazany Fundacji w nieodpłatne użytkowanie. W 1993 r. projektowi "Dwór CZARNE" nadana została ranga jednego z priorytetów w planach niemiecko-czesko-polskiego "Euroregionu Nysa". Obecnie projekt jest znany, jako Międzynarodowy Ośrodek Kultury Ekologicznej DWÓR CZARNE.

 

 

Z dziejów dworu Czarne i okolicy

• IX—X w. - istnieje tu wczesnośredniowieczne osadnictwo
• pocz. XIII w. - w dolinie Pijawnika, na sztucznej wyspie powstaje kasztel, spalony - według legendy - w r. 1241 (?)
• 1301 r. - wsią włada szlachecki ród Talkenbergów, a później rody Zedlitz, Toschen, Rechenberg, Reibnitz, Liebeteller, Hohberg i Gotsche ("der von Gotschen", później: Schaffgotsch)
• 1305 r. - wieś Schwarzebach po raz pierwszy wymieniona jest w źródłach pisanych (jako wieś która wnosi stałe opłaty na rzecz wrocławskiej kurii biskupiej)
• 1370 r. - sołectwo kupuje Georg von Schwarzbach

• 1534 r. - po śmierci Georga von Schwarzbach majątek dziedziczy jego najstarszy syn Wacław I
• pocz. XVI w. - właścicielem wsi jest Kasper Schoff zwany "Gotsche"
• 1556 r. - po śmierci Wacława I majątek przejął (?) jego brat Kasper II Schoff-Gotsche
• 1557 r. - po śmierci Kaspra II Schoff-Gotsche majątek przechodzi w ręce jego synów Gottarda i Wacława II
• 1559 r. - Kasper II Schoff-Gotsche rozpoczął budowę obecnego dworu w stylu wczesnego renesansu, adaptując zapewne istniejąca tu wcześniej budowlę obronną
• 1594 r. (?) - bezpotomnie umiera Wacław II, ostatni z Schaffgotschów władający Czarnem, a właścicielem wsi, w drodze kupna, zostaje Georgius Kahlen
• 1606 r. (1619 r. ?) - właścicielem Czarnego zostaje Fryderyk Nimptsch z Sokołowca a potem jego synowie - Johannes i Ernst I ( 1577 - 1673 )
• 1623 r. - w dworze wybucha pożar, zniszczeniu ulega młyn i szereg zabudowań chłopskich ( czas Wojny Trzydziestoletniej )
• 1656 r. - Ernst von Nimptsch (syn) sprzedaje wieś wraz z dworem miastu Hirschberg ( Jelenia Góra )

• 1704 r. - spis majątków ziemskich potwierdza przynależność dworu wraz z folwarkiem i gruntami dworskimi do Miasta
• 1720-1729 r. - dwór po kolejnym pożarze (?) podupada; w wyniku odbudowy bryła dworu ulega uproszczeniu (likwidacja szczytów i ozdobnego hełmu wieży)
• 1785 r. - majątek należy już do Kamery Królewskiej 1766 r. - majątek "Schloss Schwarzbach" nadal jest własnością Miasta
• 1801 r. - pożar niszczy wszystkie zabudowania gospodarcze
• 1809 r. - majątek jest własnością Kamery Królewskiej, dzierżawiony jest przez Miasto
• 1847 r. - dzierżawcą majątku "Schwarzbach" jest Emil von Kaempf (jego potomkowie mieszkają dziś w Bremie)
• ok. 1865 r. - Dwór posiada jeszcze podwójny trakt skrzydła wschodniego i zabudowę w południowo-zachodnim. w narożniku dziedzińca (analiza mapy z tego czasu)
• 1857 r. - w wieży Dworu prowadzony jest remont (zachowany "świadek", deska z tą datą)
• 1885 r. i 1907 r. - przebudowa i modernizacja dworu m.in. wyburzenie traktu zewnętrznego w skrzydle wschodnim - obiekt uzyskał kształt który przetrwał do 1945 r. (mówią o tym dalsze deseczki-świadkowie z podpisami rzemieślników)

• 1927-1945 r. - ostatnim niemieckim dzierżawcą majątku jest inż Ludwig Rahm; rodzina ta opuszcza Czarne w październiku 1946 r. (dziś mieszka w Hannowerze)
• 1945-1948 r. (?) - zarządcą majątku jest p. Kazimierz Janicki (przybył z Łodzi) ; w innych informacjach z tych lat występuje p. Firkowski (?), lub p. Janicki który przeprowadza podstawowe prace konserwacyjne, później - po powstaniu PGR - wyjeżdża do Gliwic (?)
• do lat 70-tych - Dwór jest opuszczony i zdewastowany, właściciel postuluje o rozbiórkę
• 1981 r. - Koło Polskiego Klubu Ekologicznego rozpoczyna kampanię o uratowanie Dworu; ścisła współpraca z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków w Jeleniej Górze, p. Jadwigą Skibińską

• 31.12.1982 r. - w Urzędzie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Jeleniej Górze podpisane zostaje trójporozumienie w sprawie ratowania dworu; sygnatariuszami są: WKZ , PGR i społeczny kustosz dworu Jacek Jakubiec
• 1983-1987 r. - z funduszy WKZ przeprowadzony zostaje remont zabezpieczający wraz z badaniami architektoniczno-konserwatorskimi

• III 1988 r. - powstaje koncepcja i program utworzenia w Dworze centrum ekologicznego
• 18.XI.1988 r. - podpisanie deklaracji ideowej "EKO" i zawiązanie spółki pod nazwą Ośrodek Kultury Ekologicznej "EKO"
• 1.VIII.1990 r. - utworzenie organizacji pozarządowej "non profit" - Fundacja Kultury Ekologicznej
• 1993 r. - projekt MOKE zostaje wpisany na listę wspólnych przedsięwzięć priorytetowych polsko-czesko-niemieckiej wspólnoty transgranicznej, Euroregionu Nysa
• IX 1992 r. - Fundacja Kultury Ekologicznej zawiera umowę z Miastem i obejmuje rolę inwestora odbudowy Dworu
• 1995 r. - Komisja Europejska ujmuje projekt Międzynarodowego Ośrodka Kultury Ekologicznej w tzw. programie indykatywnym funduszu dużych projektów PHARE/CBC do r. 1999
• IX 1997 - V 1998 r. - adaptacja pierwszych pomieszczeń w parterowej części Dworu (dofinansowanie Ministerstwo Kultury i Sztuki, Wojewódzki Fundusz Ochrony środowiska i Gospodarki Wodnej oraz Phare Euroregionu Nysa)
• XII 1999 - II 2002 - kompleksowe prace ogólnobudowlane i konserwatorskie w całym obiekcie i otoczeniu w ramach projektu "Budowa Komunalnego Centrum Szkoleniowo
• Konferencyjnego Euroregionu Nysa DWÓR CZARNE", dofinansowanego ze środków pomocowych funduszu Phare Unii Europejskiej.
• 18 IV 2008 - Urząd Miasta Jelenia Góra przekazuje Dwór Czarne Fundacji Kultury Ekologicznej

 

 

W pomieszczeniu na piętrze, nad bramą, nazywanym gabinetem Schaffgotcha, konserwatorzy znaleźli wspaniałe dekoracje sprzed 450 lat, a obok nich napisy. Najdłuższy i zapewne najważniejszy znajduje się na wysokości oczu. To łacińska sentencja:

Sic hodie vivamus tan quam cras morituri.

Tym krótkim zdaniem budowniczy dworu obronnego w Czarnem pozostawił potomnym przesłanie, którym zapewne kierował się w życiu:

Żyjmy dziś tak, jakbyśmy jutro mieli umrzeć.

Zestawił: J. Jakubiec (2008)